Uluslararası Gıda Kodeksi Komisyonu’nun
(The Codex Alimentarius*)

HELAL YÖNERGESİ

“HELAL” TERİMİNİN KULLANIMININ ANA HATLARI

Gıda Kodeksi Komisyonu, farklı İslami düşüncelere göre kanuni ve kanundışı hayvanlar ve hayvanların kesimi düşüncelerinde farklılıklar olabileceğini kabul eder. Bu durumda, belirtilen ana hatlar, ithalatçı ülke otoritelerinin kendi yorumlarına tabidir. Fakat ihracatçı ülkenin dini otoritesi tarafından garantilenen sertifikalar, ithalatçı ülke tarafından prensipte kabul edilmelidir (ithalatçı ülkenin bazı özel durumlar için gösterdiği gerekçeler hariç).

1- KAPSAM

1.1 Bu metin helal gıda etiketinin kullanımına dair ölçüleri önerir.

1.2 Bu metin Paketlenmiş Gıdaların Etiketlenmesindeki Genel Standartlarda belirtildiği gibi “helal” ve benzeri terimlerin kullanımına uygulanır ve ticari markalarda, markalarda ve firma isimlerinde kullanımını da kapsar.

1.3. Bu metin Codex General Guideline on Claims metnine ek niteliğindedir ve metinde geçen hiçbir yasağı yürürlükten kaldırmaz ya da yerine geçmez.

2- TANIM

2.1 Helal gıda İslami kanunlara göre izin verilen gıdadır ve aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:

2.1.1 İslami kanunlara uygun olmayan hiçbir şey içermemelidir

2.1.2 İslami kanunlara uygun olmayan hiçbir şekilde hazırlanmamalı, işlenmemeli, taşınmamalı ve saklanmamalıdır.

2.1.3 Hazırlanma,işlenme,taşınma ve saklama aşamalarında 2.1.1 ve 2.1.2 maddelerince sakıncalı olan gıdalarla hiçbir şekilde temas halinde olmamalıdır.

2.2 2.1’e rağmen :

2.2.1 Helal ve helal olmayan gıdalar arasında teması önlemeye yönelik gerekli tedbirler alındığı müddetçe helal gıdalar, helal olmayan gıdaların üretildiği aynı alanda hazırlanabilir, işlenebilir ve saklanabilir.

2.2.2 İslami şartlara uygun gerekli temizlik işlemleri uygulanmış ve gözlenmiş olduğu müddetçe, daha önceden helal olmayan gıdalar için kullanılan alanlarda helal gıdaların hazırlanması, işlenmesi, taşınması ve saklanması mümkündür.

“HELAL” TERİMİNİN KULLANIMI İÇİN KRİTERLER

Kanuna uygun gıda

Helal terimi kanuna uygun olarak belirtilen gıdalar için kullanılır. İslami kanunlara göre, aşağıda kanuna uygun olmadıkları belirtilen gıdalar ve bunların ürünleri ve türevleri hariç tüm gıdalar kanunlara uygundur:

3.1.1 Hayvansal gıdalar

a) Domuz.

b) Köpek, yılan ve maymun

c) Aslan, kaplan, ayı vb. gibi pençeli ve azıdişli etçil hayvanlar

d) Kartal, akbaba vb. gibi avcı kuşlar

e) Sıçan (fare), kırkayak, akrep vb. gibi böcekler

f) Arı, karınca, ağaçkakan gibi İslam’a göre öldürülmesi yasak hayvanlar

g) Bit, sinek, kurt vb. gibi iğrenç kabul edilen hayvanlar

h) Kaplumbağa, timsah vb. gibi hem suda hem karada yaşayan hayvanlar

i) Katır ve evcil eşek

j) Suda yaşayan zehirli ve zararlı tüm hayvanlar

k) İslami koşulları uygun olarak kesilmeyen tüm hayvanlar

l) Kan

3.1.2 Bitkisel Gıdalar

Sarhoş edici etkisi ve zararı belli işlemler ile yok edilemeyecek olan sarhoş edici ve zararlı bitkiler.

3.1.3 İçecekler

a) Alkollü içecekler

b) Sarhoş edici ve zararlı içecekler

Gıda katkı maddeleri

3.1.1, 3.1.2 ve 3.1.3 ten türetilen tüm gıda katkı maddeleri

3.2 KESİM

Kanuna uygun karada yaşayan tüm hayvanlar (Codex Recommended Code Of Hygenic Practice for Fresh Meat) Taze et için önerilen Hijyenik Uygulama Kodeksi ve aşağıdaki gereksinimlere göre kesilmelidir:

3.2.1 Kişi, akıl sağlığı yerinde, Müslüman ve İslami koşullara uygun kesim hakkında bilgi sahibi olmalı.

3.2.2 Kesilecek olan hayvan İslam Kanunlarına göre kanuna uygun olmalı.

3.2.3 Kesilecek olan hayvan canlı ya da canlı olduğu varsayılmalıdır (addedilmelidir, hüküm verilmelidir)

3.2.4 “Bismillah” sözü her bir hayvanın kesiminden hemen önce niyaz edilmelidir.

3.2.5 Kesim aleti keskin olmalı ve kesim esnasında hayvandan kaldırılmamalı.

3.2.6 Boyun bölgesindeki soluk borusu, yemek borusu ve ana atardamarlar kesilmeli.

3.3 HAZIRLIK, İŞLEM, PAKETLEME, TAŞIMA VE SAKLAMA

Tüm gıdalar

2.1, 2.2, (Codex General Principles On food Hygiene)

Gıda Hijyeni genel Prensipler Kodeksi ve diğer ilgili kodeks standartlarına uygun olarak

- hazırlanmalı,

- paketlenmeli,

- taşınmalı ve

- saklanmalıdır.

EK ETİKETLEME GEREKSİNİMLERİ

Eğer bir gıdanın “helal” olduğuna dair bir iddia varsa, “Helal” kelimesi ya da buna eşdeğer kelime etikette açıkça belirtilmeli.

Codex General Guidelines on Claims’in taslak metnine uygun olarak, Gıdanın helal olduğuna dair haklar, benzer gıdaların güvenliğine dair şüphe uyandırmamalı ya da diğer gıdalardan daha üstün veya sağlıklı olduğu anlamına gelmemeli.

ORIGINAL

GENERAL GUIDELINES FOR USE OF THE TERM “HALAL”

CAC/GL 24-1997 1

The Codex Alimentarius Commission accepts that there may be minor differences in opinion in the interpretation of lawful and unlawful animals and in the slaughter act, according to the different Islamic Schools of Thought. As such, these general guidelines are subjected to the interpretation of the appropriate authorities of the importing countries. However, the certificates granted by the religious authorities of the exporting country should be accepted in principle by the importing country, except when the latter provides justification for other specific requirements.

1 SCOPE

1.1 These guidelines recommend measures to be taken on the use of Halal claims in food labelling.

1.2 These guidelines apply to the use of the term halal and equivalent terms in claims as defined in the General Standard for the Labelling of Prepackaged Foods and include its use in trade marks, brand names and business names.

1.3 These guidelines are intended to supplement the Codex General Guidelines on Claims and do not supersede any prohibition contained therein.

2 DEFINITION

2.1 Halal food means food permitted under the Islamic Law and should fulfil the following conditions:

2.1.1 does not consist of or contain anything which is considered to be unlawful according to Islamic Law;

2.1.2 has not been prepared, processed, transported or stored using any appliance or facility that was not free from anything unlawful according to Islamic Law; and

2.1.3 has not in the course of preparation, processing, transportation or storage been in direct contact with any food that fails to satisfy 2.1.1 and 2.1.2 above.

2.2 Notwithstanding Section 2.1 above:

2.2.1 halal food can be prepared, processed or stored in different sections or lines within the same premises where non-halal foods are produced, provided that necessary measures are taken to prevent any contact between halal and non-halal foods;

2.2.2 halal food can be prepared, processed, transported or stored using facilities which have been previously used for non-halal foods provided that proper cleaning procedures, according to Islamic requirements, have been observed.

1 The Codex General Guidelines for the Use of the Term “Halal” were adopted by the Codex Alimentarius Commission at its 22nd Session, 1997. They have been sent to all Member Nations and Associate Members of FAO and WHO as an advisory text and it is for individual governments to decide what use they wish to make of the Guidelines.

3 CRITERIA FOR USE OF THE TERM “HALAL”

3.1 LAWFUL FOOD

The term halal may be used for foods which are considered lawful. Under the Islamic Law, all sources of food are lawful except the following sources, including their products and derivatives which are considered unlawful:

3.1.1 Food of animal origin

(a) Pigs and boars.

(b) Dogs, snakes and monkeys.

animals.

(d) Birds of prey with claws such as eagles, vultures, and other similar birds.

(e) Pests such as rats, centipedes, scorpions and other similar animals.

(f) Animals forbidden to be killed in Islam i.e., ants, bees and woodpecker birds.

(g) Animals which are considered repulsive generally like lice, flies, maggots and other similar animals.

(h) Animals that live both on land and in water such as frogs, crocodiles and other similar

animals.

(i) Mules and domestic donkeys.

(j) All poisonous and hazardous aquatic animals.

(k) Any other animals not slaughtered according to Islamic Law.

(l) Blood.

3.1.2

Food of plant origin

Intoxicating and hazardous plants except where the toxin or hazard can be eliminated during processing.

3.1.3 Drink

(a) Alcoholic drinks.

(b) All forms of intoxicating and hazardous drinks.

3.1.4 Food additives

All food additives derived from Items 3.1.1, 3.1.2 and 3.1.3.

3.2 SLAUGHTERING

All lawful land animals should be slaughtered in compliance with the rules laid down in the Codex Recommended Code of Hygienic Practice for Fresh Meat 2 and the following requirements:

3.2.1 The person should be a Muslim who is mentally sound and knowledgeable of the Islamic slaughtering procedures.

3.2.2 The animal to be slaughtered should be lawful according to Islamic law.

3.2.3 The animal to be slaughtered should be alive or deemed to be alive at the time of slaughtering.

3.2.4 The phrase “Bismillah” (In the Name of Allah) should be invoked immediately before the slaughter of each animal.

3.2.5 The slaughtering device should be sharp and should not be lifted off the animal during the slaughter act.

3.2.6 The slaughter act should sever the trachea, oesophagus and main arteries and veins of the neck region.

3.3 PREPARATION, PROCESSING, PACKAGING, TRANSPORTATION AND STORAGE

All food should be prepared, processed, packaged, transported and stored in such a manner that it complies with Section 2.1 and 2.2 above and the Codex General Principles on Food Hygiene and other relevant Codex Standards.

4 ADDITIONAL LABELLING REQUIREMENTS

4.1 When a claim is made that a food is halal, the word halal or equivalent terms should appear on the label.

4.2 In accordance with the Draft Revision of the Codex General Guidelines on Claims, claims on halal should not be used in ways which could give rise to doubt about the safety of similar food or claims that halal

foods are nutritionally superior to, or healthier than, other foods.

CAC/RCP 11, Rev.1-1993.

Kodeks Alimentarius nedir?

Kodeks Alimentarius tamamıyla Latinceden çevrilmiş bir “gıda kodu” dur. Bu kodeks gıda ticaretinde tüketici sağlığını korumak ve uygulamaların iyi niyet ilişkileri içerisinde sağlanması amacıyla formüle edilmiş, bir seri genel ve çok özel gıda güvenliği, standartlarını kapsamaktadır. Yerel tüketim ya da ihracat için pazara sunulan gıdalar, tüketmek için güvenli ve iyi kalitede olmalıdır. Buna ek olarak, ihraç edilen gıdaların hastalığa sebep olan organizmalar taşımaması gerekir, zira bu tür organizmalar ithalatı yapan ülkelerdeki hayvanlara ya da bitkilere zarar verebilir.

Kodeks Alimentarius 1960'larda iki uluslararası organizasyon:
Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından ortak oluşturulmuştur. Amacı gıda gereksinimlerinin ve tanımlarının sağlanması, bunların sağlanmasına rehber olmak ve ileri bir düzeye getirmek, bunların uyumuna yardımcı olmak ve böylece uluslararası ticareti kolaylaştırmaktır. Dünya nüfusunun çoğu Kodeks Alimentarus'a üye 166 ülkede yaşıyor. Bu üyelik sayesinde, bu ülkeler standartların taslaklarında işbirliği yapabilir ve çoğu zaman da ulusal ve bölgesel seviyede temsil edilebilirler.

Kodeks uluslararası kullanılan bir referans noktasıdır

Kodeks Alimentarıus tarafından belirlenen standartların yasal bir bağlayıcılığı olmamasına rağmen, standartların önemi artmakta ve bilimsel bir temele dayandığı kabul edilmektedir. Gerekli olan durumlarda Dünya Ticaret Organizasyonu gıda ve gıda ürünlerini kapsayan tartışmaları karara bağlamak için; Kodeks standartlarına başvururlar. Ulusal ve bölgesel kanunlar ve normlar, çoğu zaman Kodeks standartlarını başlangıç noktası olarak ele alırlar. Kısaca Kodeks Alimentarıus'un etkisi her kıtaya yayılmakta, halk sağlığının korunmasına ve gıda ticaretindeki adil uygulamalara katkısı ölçülemez boyuttadır.

Kodeks standartları genel veya belirli ürünler için olabilir

Codex Alimentarius; tüm gıdalara uygulanan genel standartların yanı sıra, belirli gıda veya gıda ürünlerine uygulanan binlerce standardı kapsamaktadır. Genel standartlar; hijyen, etiketleme, pestisit ve veteriner ilaç kalıntıları, ithalat ve ihracat denetimi ve belgelendirme sistemi, tahlil ve numune alma yöntemleri, gıda katkı maddeleri, kirleticiler, beslenme ve özel diyet amaçlı gıdaları içermektedir. Buna ek olarak; taze, dondurulmuş ve işlenmiş meyve ve sebzeler, meyve suları, tahıllar, sıvı ve katı yağlar, balık, et, şeker, kakao ve çikolata ve süt ve süt ürünlerine kadar her çeşit gıda ve gıda ürünlerine özgü belirli standartlar bulunmaktadır.

Standartlar nasıl hazırlanır?

Codex Alimentarius, hükümetler arası bir birim olan Kodeks Alimentarius Komisyonu tarafından yürütülür. Komisyona üye her ülkenin oy hakkı vardır. Çeşitli uzmanlık komiteleri standart taslaklarını hazırlamaktan sorumludur. Hazırlanan taslak standartlar Kodeks Komisyonunda uyumlu hale getirilirler.

Bir ülke hükümeti veya Kodeks Komisyonu Komitesi tarafından yeni bir konu veya bir gıda ürünü hakkında bir standart önerilmesi o standardın hazırlanması için ilk basamaktır. Eğer Kodeks Komisyonu standardın hazırlanmasına karar verirse; önerilen taslak standart, Kodeks Komisyon sekreteri tarafından yazılır ve üye hükümetlerin incelemelerine sunulur.

Yorumlar, ilgili Kodeks Komitesi tarafından değerlendirilir. Metin hazır olduğunda, taslak standart olarak Kodeks Komisyonuna sunulur. Eğer Kodeks Komisyonu taslak standardı benimser.