Son Dakika
Cuma, 21 Şubat 2020 | Anasayfam yap | Favorilerime ekle    
Gıda etiketleri değişecek mi?
Tarım Bakanlığı "Etiket Tebliği"ni değiştiriyor. Taslak hakkında görüş sunma süresi dün sona erdik. Sağlık ve Gıda Güvenliği Hareketi ise tebliğde önemli değişiklikler önerdi. İşte o öneriler...

Tebliğde değişiklik öngörülmesi oldukça isabetlidir. Taslakta yer alıp da aşağıdaki zikredilmesin bazı değişiklik önerileri isabetli çalışmalardır. Ancak başta amaç maddesi ile etiket içeriğin tam ve eksiksiz yapılması başta koruyucu hekimlik açısından kaçınılmaz bir gerekliliktir. Avrupa ülkeleri başta olmak üzere birçok ülkede tüketime arz edilen bir ürünün etiketinde içerik eksiksiz ve içerik oranları ile birlikte ürün etiketinde yer almaktadır. Bu durum hem temel haklar, hem insan sağlığı hem de başkaca nedenlerden dolayı önem arz ediyor.

Hatta bugün bazı kimselerin fıstık alerjisi vardır. Fıstık içeren bir gıda maddesine fıstık yazılmaması tıpkı gluten gibi ciddi alerjik hastalıklara neden olabilmektedir. Bu nedenle bir içeriğin bitkisel ya da hayvansal olarak belirtilmesi de yerli değildir. Hayvansal ise hangi hayvan, bitkisel ise hangi bitkiden elde edildiği de tüketicinin sağlığı açısından kaçınılamaz haklarının en başında gelmektedir. Taraflardan biri tüketici olan her işlemde BM ve Avrupa’nın tüketici bildirgeleri ile 4077 Sayılı Yasa ve ilgili yönetmelik ve de tebliğlerinin hükümleri göz ardı edilmeksizin bir tebliğ hazırlanması isabetli olacaktır. Ayrıca tebliğ farlı anlamalara neden olmayacak bir dil ve Türkçenin incelikleri göz ardı edilmeden yapılması büyük önem arz eder. Sağlık ve Gıda Güvenliği Hareketi olarak aşağıdaki önerilerimizin dikkate alınması dileğiyle...

Taslak Maddesi
1- Amaç Madde 1- Bu Tebliğin amacı; son tüketiciye sunulan gıda maddelerinin genel etiketleme ve beslenme yönünden etiketleme kuralları ile gıda maddelerinin tanıtımı ve reklamı ile ilgili kuralları belirlemektir.

Görüş ve Değerlendirme
Tebliğin amaç maddesinde bir değişiklik ön görülmese de öncelikli değiştirilmesi gereken amaç maddesidir. Çünkü yeni anayasa taslağında da anayasal güvenceye kavuşturulan bilgi edinme hakkında temel haklardan biridir. Ürün etiketlerini BM Evrensel Tüketici Hakları Beyannamesi’nin “Bilgi edinme ve eğitilme hakkı” maddesindeki “Mal ve hizmeti satın alırken doğru karar vermeye yardımcı olacak bilgilerin edinmesi; yanlış, yanıltıcı reklamlar,etiket ile ambalaja karşı korunma ve sorumlu tüketiciler olarak bilincin gelişimi için eğitilme hakkıdır” ve de “Avrupa Tüketici Hakları Bildirgesi’nin 3 maddesi de aynı hükmü içerir.

Teklif
Amaç: Madde 1- Bu Tebliğin amacı; tüketiciye sunulan gıda maddelerinin evrensel tüketici hakları belgelerinde belirtilen bilgi edinme ve bilgilenme haklarının sağlanması çerçevesinde, beslenme tercihi ve özgürlüğü yönünden etiketleme kuralları, gıda maddelerinin tanıtımı ve reklamı ile ilgili kuralları belirlemektir.

Taslak Maddesi
2- Madde 4- Besin ögesi: Protein, karbonhidrat, yağ, lif, sodyum ve EK-2’de yer alan mikro besin ögesi olan vitamin ve mineraller ile bu gruplarda yer alan ögeleri

Teklif
Besin öğesi: Enerji sağlayan, büyüme, gelişme ve hayatın sürdürülebilmesi için ihtiyaç duyulan eksikliği tipik biyokimyasal veya fizyolojik değişikliklere neden olan ve protein, karbonhidrat, yağ, lif, sodyum ve EK-2’de yer alan mikro besin öğesi olan vitamin ve mineraller ile bu gruplarda yer alan ögeleri,

Taslak Maddesi
3- Madde 4- Tebliğde ve taslakta bu madde yoktur.

Görüş ve Değerlendirme
Mesela bazı kimselerin fıstık, soya vb alerjisi vardır. Fıstık içeren bir gıda maddesine fıstık yazılmaması tıpkı gluten gibi ciddi alerjik hastalıklara neden olabilmektedir. Bu nedenle bir içeriğin bitkisel ya da hayvansal olarak belirtilmesi de yerli değildir. Hayvansal ise hangi hayvan, bitkisel ise hangi bitkiden elde edildiği de tüketicinin sağlığı açısından kaçınılamaz haklarının en başında gelmektedir.

Teklif
Menşei: Gıda maddesine katılan bir maddenin bitkisel ise hangi bitkiden, hayvansal ise hangi hayvandan elde edildiği ile sentetik ise hangi bileşimlerden meydana geldiğini,

Taslak Maddesi
4- Madde 5- Etiketleme dili Türkçe olmalıdır. Türkçe’nin yanı sıra uluslararası kabul görmüş diğer resmi diller de kullanılabilir.

Görüş ve Değerlendirme
Orijinal metinde “uluslararası” ifadesi “resmi diller” ifade üretici için önemli bir sınırlama getirmektedir. Türkiye için anadil olan Türkçe’nin yazılması zorunludur. Hâlbuki ister Türkiye’de isterse ihracat edilen bir ülkenin yerel bir dilinin de ilave olarak yazılmasına engel olunmamalıdır.

Teklif
c) Etiketleme dili Türkçe olmalıdır. Türkçe’nin yanı sıra gerek duyulan diğer diller de kullanılabilir.

Taslak Maddesi
5- Madde 5- Tebliğde ve taslakta bu madde yoktur.


Görüş ve Değerlendirme
Tüketicilerin ister alerjen isterseler felsefi düşünce isterlerse inanç, isterlerde beslenme biçimleri nedeniyle tüketime arz edilmiş bir ürününe katılmış miktar ve oranı ne olursa olsun tüm içeriği bilmeleri temel haklarıdır. Aksi durum amaç maddesinin gerekçesinde de izah edildiği üzere BM ve Avrupa Tüketici bildirgeleri ve anayasamız ile 4077 sayılı Tüketici Hakları Kanununa aykırıdır. Bu hakların kamil manada ifası için bu madde kaçınılmazdır.

Teklif
ç: Satışa sunulan ürün etiketlerinde ürün içeriğine eklenen tüm maddelerin miktar ve oranı ne olursa olsun tam ve eksiksiz olarak yazılmalıdır.

Taslak Maddesi
6- Madde 5- 7/3) Bileşimindeki alkol miktarı hacmen % 1,2'yi geçmeyen,

Görüş ve Değerlendirme
Bu madde tüketicilerin bilgi edinme ve bilgilenme haklarının ihlalini doğurmaktadır. Bir ürünün hiçbir istisnası olmaksızın içeriğinde hangi neden ve oranlarda olursa olsun tüm içerik ürün etiketinde belirtilmelidir.

Teklif
Bu fıkra tümüyle iptal edilmelidir.  

Taslak Maddesi
7- Madde 5- 7/aa 3) Bileşimindeki alkol miktarı hacmen % 1,2’yi geçmeyen,

Görüş ve Değerlendirme
Bu madde tüketicilerin bilgi edinme ve bilgilenme haklarının ihlalini doğurmaktadır. Bir ürünün hiçbir istisnası olmaksızın içeriğinde hangi neden ve oranlarda olursa olsun tüm içerik ürün etiketinde belirtilmelidir.

Teklif
Bu fıkra tümüyle iptal edilmelidir. 

Taslak Maddesi
8- b- mevzuatla tanımlanan ve son üründe % 2’den az olan bileşik bileşenlerinin,
- ot ve/veya baharat karışımından oluşan ve son üründe % 2’den az olan bileşik bileşenlerinin,
- mevzuatla tanımlanan ve son üründe % 2’den az olan bileşik bileşenlerinin,

- ot ve/veya baharat karışımından oluşan ve son üründe % 2’den az olan bileşik bileşenlerinin,
- mevzuata göre içindekiler listesi bulunması zorunlu olmayan gıdanın bileşik bileşen olması durumunda, bileşik bileşenin ögelerinin belirtilmesi zorunlu değildir.
- Aşağıdaki durumlarda bileşenlerin;
- gıdanın bileşenlerinden taşınan ve son üründe teknolojik fonksiyonu bulunmayan gıda katkı maddelerinin,
- işlem yardımcılarının,
- katkı maddesi olmayan ancak işlem yardımcıları gibi aynı şekilde ve aynı amaçla kullanılan ve farklı bir formda olsa dahi son üründe bulunan maddelerin,
- gıda katkı ve aroma maddelerinin taşıyıcılarının; gıdanın işlenmesinde geçici olarak ortamdan uzaklaştırılarak daha sonra orijinal halindeki miktarını aşmayacak biçimde yeniden ortama katılan bileşenlerin, içindekiler listesinde belirtilmesi zorunlu değildir.
- Etiketinde içindekiler listesinin bulunması zorunlu olmayan ürünler aşağıda belirtilmektedir:
- Tek bir bileşenden oluşan ve adından içindeki bileşeni açıkça anlaşılan ürünler,
- Patateste dahil olmak üzere soyulmuş doğranmış ve benzeri işlemlere tabi tutulmuş taze meyve ve sebzeler,
- Tanımından açıkça karbonatlı olduğu belli olan karbonatlı sular,
- Tek bir üründen elde edilen ve içerisinde başka bileşen katılmamış olan fermantasyon sirkeleri,
- Taze peynir ve eritme peynirleri hariç içine laktik ürünler, enzimler ve mikroorganizma kültürleri veya üretimde ihtiyaç duyulan tuz dışında bileşen katılmamış olan peynir, tereyağı, fermente süt ve kremalar,

- Ürüne eklenen su ve uçucu maddelerin içindekiler kısmında belirtilmesinde son üründeki miktarları göz önüne alınır. Son ürünün toplam ağırlığından su dışındaki bileşenlerin ağırlığı çıkartılarak eklenen suyun miktarı hesaplanır. Ancak bu şekilde hesaplanan su ve uçucu maddelerin miktarı son üründe % 5’i aşmıyorsa, içindekiler listesinde belirtilmesi zorunlu değildir.

Görüş ve Değerlendirme
Yukarıdaki nedenlerle istisnalar ortadan kaldırılmalıdır.

Teklif
Bu fıkra tümüyle iptal edilmelidir. 

Taslak Maddesi
9- Madde 7/b-  Gıda maddesinin bileşiminde tatlandırıcı var ise “içinde tatlandırıcı vardır” ifadesi, hem şeker hem tatlandırıcı var ise “içinde şeker ve tatlandırıcı vardır” ifadesi, gıda maddesine %10 veya daha fazla şeker alkol eklenmiş ise “Aşırı Tüketimi Laksatif etkiye neden olabilir” ifadesi, kullanılan tatlandırıcı içerisinde aspartam var ise “Fenil alanin içerir” ifadesi yer almalıdır.

Görüş ve Değerlendirme
Tebliğ etiket dilinin Türkçe olmasını öngörür iken “laksatif ve fenil alanin” kelimeleri ile kendi içinde çelişkiye düşmektedir. Halbuki bu kelimelerin Türkçe karşılıkları vardır. Bu kelimeler illa yer alması gerekiyor ise Türkçe karşılıkları ile birlikte parantez içerisinde zikredilebilir. Tüketicilerin Latince ve İngilizce kelimeleri özellikle teknik terimleri bilmeleri beklenemez.

Teklif
- Gıda maddesinin bileşiminde tatlandırıcı var ise “içinde tatlandırıcı vardır” ifadesi, hem şeker hem tatlandırıcı var ise “içinde şeker ve tatlandırıcı vardır” ifadesi, gıda maddesine %10 veya daha fazla şeker alkol eklenmiş ise “Aşırı Tüketimi ishal (Laksatif) etkiye neden olabilir” ifadesi, kullanılan tatlandırıcı içerisinde aspartam var ise “Yapay tatlandırıcı (Fenil alanin) içerir” ifadesi yer almalıdır.

Taslak Maddesi
10- i) Alkol oranı % 1,2’den fazla olan içecekler; EK-8’de bulunan herhangi bir bileşeni içeriyorsa, etikette ilgili bileşenin isminden sonra gelmek üzere “….. içerir” ifadesi bulunmalıdır. Ancak bu bileşen bileşenler listesinde özel bir grup ismine sahipse veya ürün isminde yer alıyorsa bu ifadenin kullanılmasına gerek yoktur.

Görüş ve Değerlendirme
Yukarıda zikrolunan nedenlerle istisnalar ortadan kaldırılmalıdır.

Teklif
Bu fıkra tümüyle iptal edilmelidir.

 

 

 

 

31.03.2010 16:41:00 Bu haber 7204 defa okundu
Gıda etiketleri değişecek mi?
Sağlık Bakanlığının televizyon ekranlarında konuşacak kimselerle ilgili 'Ekran Sertifikası' girişimini nasıl buluyorsunuz?




 
Copyright © 2009 Sağlık ve Gıda Güvenliği Hareketi
Sitemizdeki bilgilerin her hakkı yazarı ve kaynağına aittir. Kaynak gösterilerek kullanılabilir
Yazılım ve Görsel Tasarım: İnforce Bilişim Teknolojileri